دفتر :« مدیریت فرایندهای کلاس»

www.akt1388.persianblog.ir

        برکسی پوشیده نیست که کلاس درس به عنوان کوچک ترین خرده سیستم اجتماعی در نظام آموزش و پرورش ، خط مقدم فعالیت های آموزشی، تربیتی و جایگاهی برای آماده نمودن افراد برای زندگی در جهانِ در حالِ تغییرِ امروز و فردا است . راگ{1} ( 1989) اعتقاد دارد که کلاس درس مکان و محلی است که خدماتی مستقیم به دانش آموزان ارائه می شود تا آنها از جهت فردی و اجتماعی رشد نموده  و این رشد یافتگی زمینه ی توسعه ی همه جانبه ی جامعه  را فراهم گرداند . تاریخ تعلیم و تربیت نشان می دهد که ، معلمان در کلاس درس نه تنها تدریس می کنند بلکه برای ارائه ی تدریسی اثر بخش ، جو و فضای کلاس درس{2} خود را نیز مدیریت می نمایند . گرچه همیشه یکی از عمده ترین مسائل معلمان ،مدیریت کلاس درس ، بوده  که اداره و کنترل مناسب آن ، در واقع پیش نیاز ایجاد یک محیط یادگیری اثربخش و دست یابی به اهداف آموزشی است (اولیوا{3}،1379 ) .

    تحقیقات نشان می دهد پیشرفت تحصیلی دانش آموزان در کلاس هایی که به خوبی مدیریت می شوند بیشتر است. در این کلاس ها دانش آموزان بیشتر فعالیت می کنند و فرایند یادگیری درسطح بالایی سازمان یافته است (گود و برافی1995) . پژوهش های کارولین اورتسون {4} (1987) در مورد مدیریت اداره ی کلاس نشان می دهد که کلاس درس مستلزم قواعد و مقررات روشن و واضحی است که معلمان برای کنترل کلاس، آنها را وضع و به کار می گیرند. نظارت مداوم بر رعایت قواعد و مقررات، ثبت و نگهداری دقیق کارهای تحصیلی و تکالیف دانش آموزان در « پوشه کار  {5}» و کنترل چگونگی روابط بین معلم و دانش آموز، یکی از کارکردهای ضروری مدیریت کلاس درس است . همچنین  تعدادی از پژوهشگران متناسب با یافته های  طرح های  پژوهشی خود،  به  معلمان  توصیه می نمایند که برای کنترل بهتر کلاس  درس ، در آغاز سال تحصیلی با مشارکت شورای آموزگاران ، گروه های اموزشی و دانش آموزان نسبت به تهیه و تنظیم  اهداف ، بودجه بندی دروس ، قواعد و مقررات کلاس درس اقدام و در دفتر  مدیریت فرایندهای کلاسی و بوشه کار شخصی معلم ثبت نمایند  بر این اساس ،  ضرورت دفتری منسجم به منظور مدیریت بخش کوچکی از فرایندهای کلاسی  احساس گردید  که دفتر آموزش ابتدایی با همراهی تیمی علمی نسبت به  طراحی و تدوین آن اقدام نموده و به استان ها تحویل داده تا آنها با طراحی جلد و اضافه کردن دو صفحه مطلبی که خود لازم می دانند چاپ کنند و در اختیار همکاران نازنینم در کلاس نمایند  . در این خصوص دفتر ابتدایی وزارت نظارت خود را اعمال خواهد نمود

همکاران گرامی   توجه داشته باشند که این دفتر  از آن جا که به عنوان یک ابزارمعرفی شده است این بدان معناست که این ابزار تنها وقتی که به کار گرفته می شود که هدفی را محقق سازد و هیچ اجباری در تکمیل آن نیست یعنی وقتی معلمی می تواند بخشی مثلا عملکرد تحصیلی و تربیتی دانش آموز را در پوشه کار مستند سازد هیچ نیازی به تکمیل اوراق جدول ثبت عملکرد دانش‌آموز نیست و لذا کسانی که به عنوان ناظر ، ارزیاب ، یا هر عنوان دیگری به کلاس معلمان مراجعه می نمایند دقت نمایند که با نظارت غلط خود، کار اضافی  و مسولیت عیر ضروری برای معلمان فراهم ننمایند .

در دفتر ،جداول  گوناگونی وجود دارد که شیوه ی تکمیل انها در دستورالعمل موجود در دفتر قید گردیده است  به عنوان مثال جدول برنامه درسی  مشخص است که در آن برنامه کلاسی طبق مصوبه شورای عالی با ذکر عنوان کتاب هایی که هست درج می شود به عنوان نمونه بجای املا و انشا و فارسی و... بخوانیم و بنویسیم نوشته می شود .

  جدول ویژه ثبت اسامی و مشخصات دانش‌آموزان:

 این جدول چنانکه در دستور العمل نیز آمده براساس اطلاعات استخراج شده از دفتر آمار ثبت می‌گردد.

جدول زمان بندی برای تدریس دروس:

 این جدول توسط معلم، برای هر پایه تحصیلی به تفکیک دروس و اهداف آن برای کل سال تحصیلی به صورت هفتگی و یا ماهانه تهیه و تنظیم می‌گردد، به طوری که در پایان هفته چهارم اردیبهشت کل کتاب درسی به طور کامل تدریس شده باشد.

جدول ثبت فعالیت‌های یاددهی معلم:

این جدول به منظور کمک به معلم در مدیریت برنامه آموزشی و همچنین افزایش ظرفیت تفکر و ایجاد نوآوری در انجام فعالیت‌ها توسط معلم، تکمیل می‌گردد. شایسته است معلمان گرامی شرح فعالیت‌های هر درس را به تفکیک و به صورت مختصر در ستون مربوطه ذکر نمایند.

 جدول ثبت گزارش ملاقات با اولیاء:

این جدول  به منظور مدیریت درخصوص «ملاقات‌های برنامه‌ریزی شده» اولیاء برای ارتقاء کیفیت فعالیت‌ها و گزارش‌های مدیریتی و همچنین کسب نتیجه برای بررسی روند پیشرفت کلاس و دانش آموز تهیه و تنظیم گردیده و با ثبت دقیق گزارش ملاقات با اولیاء به صورت موردی و گروهی، می‌توان زمینه پاسخگویی به روند همراهی خانواده‌ها در امر آموزش را نیز گزارش نمود.

جدول ثبت جلسات توجیهی عمومی برای اولیاء:

این جدول به منظور ثبت جلسات عمومی اولیاء در نظر گرفته شده است. معلم کلاس با هماهنگی مدیریت دبستان، ضمن پیش‌بینی زمان برگزاری جلسه و طرح مباحث مرتبط، اولیاء دانش‌آموزان را با روند فعالیت‌های آموزشی کلاس، به ویژه آنان در جریان شیوه‌های نوین ارزش‌یابی قرار می‌دهد و خلاصه مباحث مطرح شده و نظرها و پیشنهادهای آنان را براساس جدول تنظیم می‌نماید.

 جدول ثبت رویداد:

این جدول به صورت نمونه و پیشنهادی در دفتر مدیریت کلاس ارایه شده است. همکاران ارجمند می‌توانند، در صورت ضرورت ثبت رویداد مربوط به هر دانش‌آموز، از این نمون برگ (جدای از دفتر مدیریت فرایندهای کلاس) استفاده نمایند. همکاران معلم با استفاده از اطلاعات ثبت شده نسبت به ارایه بازخوردهای مختلف، (به ویژه در ارایه بازخوردها در نمون برگ‌های گزارش پیشرفت تحصیلی وتربیتی ) در طول سال تحصیلی اقدام لازم را معمول خواهند داشت ( جهت تکمیل آن توصیه می شود کتاب سنجش مشاهده ای  در بسته آموزشی شماره یک مطالعه گردد )

جدول ثبت عملکرد دانش‌آموز:

این جدول برای ثبت عملکرد هر دانش‌آموز تهیه و تنظیم شده است. البته در صورتی که امکان ثبت فعالیت‌ها و اطلاعات عملکردی مربوط به دانش‌آموز در پوشه کار و یا موارد دیگر نباشد، معمولاً از این جدول استفاده می‌شود. ( یادمان باشد  : وقتی معلم عملکرد دانش آموز را در پوشه کار قرار می دهد نیازی به تکمیل این جداول نیست )  توصیه می‌شود که شرح عملکرد دانش‌آموز در مقابل عناوین درسی در بیشتر موارد به صورت مختصر و توصیفی با ذکر تاریخ نوشته شود. همکاران محترم، مختار هستند با توجه به اهمیت و ضرورت هر درس و نوع فعالیت صورت گرفته، توسط دانش آموز نسبت به ثبت شرح توصیفی و یا مقیاس‌های رتبه‌ای اقدام نمایند.

جدول ثبت غیبت دانش‌آموزان:

در این جدول اسامی دانش آموزان بر اساس اطلاعات دفتر آمار نوشته می‌شود و با توجه به این‌که اکثر دانش‌آموزان در بیشتر روزهای سال تحصیلی در کلاس حضور دارند، به جهت سهولت در گزارش گیری از وضعیت حضور و غیاب دانش‌آموزان، منحصراً غیبت هر دانش‌آموز و تاریخ و نوع غیبت آن ثبت می‌گردد و می‌توان به صورت هفتگی، ماهانه و یا حداکثر در هر نوبت، جمع‌بندی غیبت‌ها به صورت کلی صورت گیرد.

یک خواهش و تقاضا :

همکاران گرامی خواهشمند است در پایان سال تحصیلی نسبت به تکمیل فرم زیر اقدام لازم فرمایند. بی‌شک با این کار، به بهبود هر چه بیشتر این ابزار، کمک درخور تقدیری ارایه می نماید . این برگ پس از تکمیل به اداره آموزش و پرورش منطقه، کارشناسی ابتدایی ارسال گردد.

جدول شماره	طراحی	بسیار زیاد	زیاد	تا حدودی	کم	خیلی کم
1	به نظر من این جدول در این دفتر، ضرورت دارد
	این جدول نیاز به اصلاح دارد
	پیشنهادهای من برای بهبود این جدول

 ......................................................................

منابع و توضیحات  :

1- wragg , E.C.(1989). Classroom Teaching Skills . London .Routledge falmer

3 - Classroom Climate

[1][1] - اولیوا، پیتر، اف. (1379). نظارت و راهنمایی آموزشی در مدارس امروز . ترجمه ی غلامرضا احمدی و سعیده شهابی . اصفهان: دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان

3 - Good,T.L& Brophy,J.E.(1995).Teacher student relationship . New York:  Holt Rinehart & Winston .

 

4- Carolyn , M, Everston .(1987). Managing classrooms : A framework for teachers , New york : Random house

5- پوشه کار عبارت است از مجموعه‌ای از نمونه کارهای دانش‌آموزان که در جریان یاددهی - یادگیری هدفمند جمع‌آوری گشته، آگاهانه انتخاب گردیده و منظم سازماندهی شده و بیانگر میزان تلاش، پیشرفت و موفقیت دانش‌آموزان است به عبارتی  همچون آلبومی، تصاویرِ گوناگون و در مسیر رشدِ دانستن، توانستن و به‌کاربستنِ دانش‌آموزان را، در مراحل مختلف فرآیند یاددهی - یادگیری، به نمایش و قضاوت می‌گذارد، که به معلم، دانش‌آموز و والدین هنگام بررسی و مشاهده‌ی آن، اطلاعات ارزشمندی را ارئه می‌دهد تا بر آن اساس تلاش‌ها، فعالیت‌ها و اقدامات خود را پیگیری نمایند. ( شکوهی و قره داغی ، 1388 ، مدیریت پوشه کار  ، جورچین دانستن و توانستن در ارزش یابی کیفی – توصیفی  . تهران: مؤسسه انتشارات کورش چاپ . چاپ سیزدهم،  ص 52) .

6 - ارزش یابی کیفی – توصیفی شیوه ای از ارزش یابی تحصیلی – تربیتی است که اطلاعات لازم و معتبر و مستند برای شناخت دقیق و همه  جانبه ی فراگیران در ابعاد مختلف یادگیری ، با استفاده از روش ها و ابزار های مناسب سنجش همانند آزمون ها (به ویژه آزمون های عملکردی )پوشه کار ، مشاهدات در حول فرایند یاددهی – یادگیری ، فراهم می نماید ؛ و سپس بر اساس اطلاعاتِ مستندِ جمع آوری شده یِ منظم و هدفمند ، بازخورد های کیفی مورد نیاز برای کمک به یادگیری بهتر در فضای روانی – عاطفی مطلوب تر ، ارائه می نماید . ( قره داغی ،1388 قره داغی ، بهمن  ( 1388). سنجش مشاهده ای ، شیوه ای نو در ارزش یابی کیفی – توصیفی   . تهران: مؤسسه انتشارات کورش  چاپ . چاپ هفتم ،  ص 16) .